باشد ، لهذا جمهور اطبا در امراض صبيان همين نوع سرفه را ذكر مىكنند ، پس زكام را با وى يك جا بيان مىنمايند . و علامت آن نزول رطوبت از دماغ و بينى است ، اگر مع زكام بود و سائر آثار رطوبت ظاهر بود . علاج : اگر سعال بىنزله و زكام است ، جهت نضج ماده ، طبيخ عناب و بنفشه و اصل السوس و گاو زبان و پرسياوشان و زوفاى يابس و مويز منقّى دهند دو سه روز و بعده در همين طبيخ مغز فلوس خيارشنبر نيز داخل سازند اگر طبع قبض بود و آنجا كه مغز فلوس عمل نكند ، يا طفل آن را نخورد ، برگ سنا به ادويهء مذكور توان طبخ داد و سينه را به قيروطى كه از موم و روغن بادام سوخته باشند چرب دارند ، قدرى پشم نرم گوسپند بگيرند و بر دود چوب گز نيك بدارند تا كما ينبغى از دود آن متأثر شود ، پس آن پشم را بر سينه بندند و پيوسته بسته دارند و در يكشبانه روز دو بار پشم را دود چوب گز همى دهند و به‌بندند و سحرگاه به خانه گرم دارند تا هواى خنك به قصبهء وى نرسد و از تكلّم منع كنند و جندبيدستر بويانند و بر بناگوش و شقيقه و كف دست و پاى بمالند به آب سائيده . و آب سرد اصلا ندهند ، بلكه عسل در آب آميزند و بنوشانند و اگر بدين كفايت نكند آب تازه كه بارد بالفعل نبود توان داد . و گاه گاه انگشت به عسل و ايارج آلوده بر بُن زبان مالند تا قى كند و رطوبت سينه مستخرج گردد . و منفعت قى در اين بسيار است ، به شرطى كه ماده پخته باشد و قى آسان آيد ، خاصه آنجا كه سبب سرفه نزله باشد . و اين دوا به سرفه صبيان نفع دارد : صمغ عربى ، كتيرا ، مغز بهدانه ، رب السوس ، فانيذ ، از هر يك به قدر حاجت گرفته ، نرم كوفته ، حبوب سازند و با شير حل كرده دهند . و لعاب تخم كتان با عسل يا قند به غايت نيكو است و شربت زوفا ليسانيدن به دستور . و بهترين غذا ، ماش برنج و شيرهء بادام دادن است و پلاو خشك و مرغ كباب و نان و حلواى مغزّى و امثال آن و شبها حب السعال در دهان داشتن مفيد . و اين دوا خيلى نافع : حبهء سپيد كه در ميان سياهى چشم گوسپند است بگيرند و خشك سازند و با نبات سحق كنند و در شير حل‌كرده ناشتا بدهند ، يكى يا دو از حبهء مذكور . و مرّ مكى اگر به قدر باقلا وقت خواب دو سه دفع بلع كنانند و سحرگاه حلواى مغز بادام و يا حلواى مغز جوز خورانند سرفهء مزمن را به زودى دفع كند . و آب پياز پخته يك قاشق هر صباح ناشتا دادن و سينه را چرب داشتن و پشم دود گز داده بستن ، اكثر را نفع مىدهد . و هر گاه سرفه با نزله و زكام باشد ، بايد كه آب گرم بر سر او بسيار ريزند و سحرگاه كه محل حركت نزله است حلواى مغز بادام عسلى دهند و سر او را پوشيده دارند . و ديگر تدابير همان است كه ذكر شد . فائده : در سرفهء اطفال اگر بلغمى باشد چيزى مفرط الحرارة و اليبوسة دهند ، خاصّه كه به آن حرارت و تپ بود و در اين صورت بايد كه همگى اعانت بر نضج ماده و اطفاى حرارت دارند . و بسيار باشد كه از حرارت تپ مادهء بلغم به تحليل رود و حاجت به تدبير ديگر نيفتد . و در سرفهء بلغمى كه مع الحرارة بود اين دوا نيك است : بهدانه ، اصل السوس مقشر ، عناب ، گل بنفشه ، گل گاو زبان ، از هر يك به قدر حاجت بگيرند و مطبوخ ساخته بدهند . و هر گاه تليين مطلوب بود ، اگر شيرخشت يا ترنجبين خوب